Domingo. 24.09.2023

FESQ22 馃惡 | A lenda do r铆o Lethes ou r铆o do esquecemento

FESQ22

Edelmiro Martínez Cerredelo. Colaboración Esquecemento. FESQ22

鈥淐ontan as lendas que quen atravesaba as augas do r铆o Limia perd铆a a memoria da s煤a vida anterior esquecendo a s煤a patria... O r铆o Limia do que nos falan os autores cl谩sicos, e o r铆o do esquecemento flumen oblivionis, semellante a outro que na mitolox铆a grega sit煤a no inferno, unha fonte na que beb铆an os mortos para esquecer a memoria da vida (r铆o Lethes)... A mitolox铆a galaica conta que os galegos, o morrer, van de viaxe, a cabalo ou en barca, a outro mundo que hai na auga en algunha parte de este mundo... Segundo a tradici贸n galaico portuguesa, r铆os fontes e lagos son seres dotados de unha forza marabillosa que expande vitalidade...鈥 (cfr.Val do Limia, un r铆o, dous pa铆ses.2001:8).

A nosa vinculaci贸n co Imperio Romano comezou ca chegada a Gallaecia das tropas de D茅cimo Xu帽o Bruto ao r铆o do esquecemento, o Flumen Oblivionis de Pomponio Mela, o Lethes de Estrab贸n e o Lim忙 de Plinio. 脡 esta unha mestura entre a historia e a f谩bula, mais con efectos hist贸ricos, non debemos esquecer a predisposici贸n que os gregos e romanos ti帽an canto 谩 crenza, levados por mitos propios, dun r铆o Oblivionis ou Leteo. 

Escribe o Padre Florez que, a orixe do nome de Lethes ou do Olvido expl铆caa Estrab贸n dicindo que prov茅n dun suceso acontecido entre os Turdulos e os C茅lticos, os cales nunha expedici贸n cara o Norte, pasado o r铆o Limia, aconteceu entre eles una sedici贸n a que seguiu a morte do seu capit谩n, quedando todos dispersos sen acordarse do asunto que os guiaba, e por tanto naceu o nome do r铆o del Olvido.

Chegou a tomar tanto corpo o asunto que ning煤n romano se atreveu a tocar as s煤as augas, temendo esquecerse da s煤a patria. No obstante a motivaci贸n para fac茅rllelo crer 贸s romanos tivo que partir dos habitantes da Limia.

Estrab贸n sost茅n que a lenda prov茅n dun suceso acontecido entre os Turdulos e os C茅lticos, os cales nunha expedici贸n cara o Norte, pasado o r铆o Limia, aconteceu entre eles una sedici贸n a que seguiu a morte do seu capit谩n, quedando todos dispersos sen acordarse do asunto que os guiaba.

Di Elixio Rivas que Lucas Labrada, home da Ilustraci贸n, encara ben este tema hist贸rico lendario do que estamos a falar: 芦Un punto hist贸rico muy celebrado de los escritores antiguos, acaecido a Bruto en la Limia en el a帽o de Roma 619, antes de Cristo 132, no debe el Consulado dexar de insertarle aqu铆 antes de pasar adelante. Los soldados romanos ense帽ados por los griegos a dar mucho cr茅dito a la f谩bula, ten铆an cre铆do que a la entrada de los Campos El铆seos hab铆a un r铆o cuyas aguas pasaban las almas que iban a poseer aquella feliz morada, dejando en su corriente la memoria de todo lo terreno, por lo que le llamaron Lethes en griego, que en castellano significa olvido. Sali贸 pues Bruto de Braga con el 谩nimo de conquistar toda Galicia; llega al R铆o Limia, llamado ya Limaea, ya Lethes, y acord谩ndose los soldados de la f谩bula se poseyeron de un pavor mortal, por lo cual no fue posible hacerles pasar el r铆o, represent谩ndoles entre los horrores de la diafanidad de sus aguas, la desuni贸n violenta del apreciado lazo de la vida. Advertido por Bruto este desaliento, pospuso al valor la religi贸n y quiso con el ejemplo sacarlos del enga帽o. Por lo cual, tomando el estandarte de su ej茅rcito, se arroj贸 al Limia, atraves贸 su temida corriente, y desde la ribera contraria los empez贸 a llamar, haci茅ndoles ver su falsa creencia, pues 茅l ni se hab铆a muerto, ni se hab铆a olvidado del ej茅rcito; y en efecto, desvanecidas por este medio las ilusiones del entendimiento de los soldados, pudo al fin lograr su general que hubiesen pasado el r铆o, despreciando las f谩bulas que los hab铆an amedrentado禄.

Castrexos. Desfile. Festa do Esquecemento. Artigo Cerrededo FESQ22
Desfile de grupos de castrexos durante a Festa do Esquecemento.

Hasta aqu铆 a lenda, pero vexamos o que nos di Elixio Rivas da historia: 芦Un ano despois da morte, a traiz贸n, de Viriato, no ano 138 a X.C., D茅cimo J. Bruto, segundo Apiano, chega polo Sur e ataca, primeiro os lusitanos, logo os galegos nos seus castros. Era a primeira razada para someter a Roma o territorio do Texo, Douro, Limia e Mi帽o. Os galecos ou galaicos eran veci帽os dos l铆micos. Moraban sobre do r铆o Limia pola zona de Entrimo. A contra que 贸s romanos lles fixeron estas tribos, tam茅n 谩 dos l铆micos, foi tal que Floro asem茅llaos 贸s de Numancia. Homes mulleres e nenos loitaron a morrer. Non son verbas 贸 ar; ven testemu帽ado polo feito de o vencedor, D茅cimo Xu帽o Bruto, recibi-lo t铆tulo honor铆fico de Galaicus, cando volveu a Roma.

Non se sabe como foi a campa帽a de Bruto, xa que nada revela de se este ascendeu ou non polo litoral, unicamente se co帽ece que marchou do Douro ao Limia e de aqu铆 ao Mi帽o; non se mencionan grandes batallas nesta guerra, na que pereceron miles de galaicos que intervi帽eron a favor dos lusitanos, esta vitoria abrir铆a as portas do interior de Galicia 谩s lexi贸ns romanas mandadas por D. J. Bruto.

Esta co帽ecida lenda orixina que, partindo dunha iniciativa de Carlos G贸mez Salgado, no ano 2001, fund谩semos a Asociaci贸n Cultural Civitas Limicorum, que aproveitando o feito hist贸rico da chegado dos romanos a Gallaecia castrexa e a co帽ecida lenda do paso do r铆o Lethes, organizamos a I Festa do Esquecemento 谩 beira do r铆o Limia.

Esquecemento. Artigo Cerredelo. FESQ22 (2) (FILEminimizer)
Lexi贸ns romanas tras a batalla cos castrexos.

Daquelas unha comisi贸n formada por Carlos G贸mez Salgado, Arsenio Mart铆nez Paz e Edelmiro Martinez Cerredelo, partindo da nada e incluso con certo rexeitamento institucional e veci帽al, organizamos a primeira festa. A 铆dea principal era a recreaci贸n hist贸rica da lenda, a dinamizaci贸n do comercio e hostalar铆a local e, ao mesmo tempo, evitar que os veraneantes se marcharan da Limia despois do 15 de agosto e permaneceran unha semana m谩is na comarca para asistir a festa.

As铆 pois, rompendo todos os agoreiros progn贸sticos, dende o ano 2001 cel茅brase a Festa do Esquecemento o terceiro fin de semana de agosto, e xa van 22 anos. 脡 unha festa de castrexos e romanos, que ten como elemento central a conmemoraci贸n da chegada a Gallaecia das tropas romanas mandadas por D茅cimo Xu帽o Bruto, no ano 137 a. X.C., e o paso de r铆o Lethes, o r铆o do esquecemento da lenda co帽ecida por todos.

Durante estes d铆as rev铆vense os elementos fundamentais da cultura castrexa e romana. Campamentos das tropas romanas e castrexas 谩 beira do r铆o na Alameda do Toural, venda de escravos no campamento, mercados de artesan铆a no casco vello de Xinzo, acendido do lume sagrado na Praza Maior, desfiles polas r煤as da vila das lexi贸ns romanas e hordas castrexas, espect谩culos de circo romano na explanada do Toural, teatro, concertos e, o acto principal, o cruzamento do r铆o e a batalla de castrexos e romanos, constit煤en a esencia des festa de recreaci贸n hist贸rica que esperamos e desexamos se celebre moitos anos m谩is.

Edelmiro Mart铆nez Cerredelo (Xinzo de Limia, 1946) 茅 historiador, ten publicado unha ampla serie de estudos sobre Xinzo, entre eles, unha historia da vila e un ensaio sobre a guerra civil e o primeiro franquismo en Xinzo. Os seus 煤ltimos ensaios son O Entroido de Xinzo de Limia (2021) e Historia da m煤sica en Xinzo de Limia (2022).

FESQ22 馃惡 | A lenda do r铆o Lethes ou r铆o do esquecemento